جۇڭگوچە زامانىۋىلاشتۇرۇشتا پەن-تېخنىكىنى زامانىۋىلاشتۇرۇشنى تىرەك قىلىشقا تايىنىش كېرەك (باش شۇجى كۆڭۈل بۆلگەن مەسىلىلەر . ئەمەلىيلەشتۈرۈشتىن كەلگەن سادا)

گېزىتىمىز مۇخبىرلىرى لۇ تاۋ، لۈ شاۋگاڭ

2024-يىل 6 ئاينىڭ 24-كۈنى، باش شۇجى شى جىنپىڭ مەملىكەتلىك پەن-تېخنىكا يىغىنى، دۆلەت پەن-تېخنىكا مۇكاپاتى تارقىتىش يىغىنى، ئىككى ئاكادېمىيەنىڭ ئاكادېمىكلار يىغىنىدا مۇنداق تەكىتلىدى:«جۇڭگوچە زامانىۋىلاشتۇرۇشتا پەن-تېخنىكىنى زامانىۋىلاشتۇرۇشنى تىرەك قىلىشقا تايىنىش، يۇقىرى سۈپەتلىك تەرەققىياتنى ئىشقا ئاشۇرۇشتا پەن-تېخنىكىدا يېڭىلىق يارىتىشقا تايىنىپ يېڭى قۇۋۋەت يېتىلدۈرۈش كېرەك»، «دۇنياۋى تەسىر كۈچكە ئىگە يېڭىلىق يارىتىش ئېگىزلىكى بەرپا قىلىش كېرەك.»

دۆلەت ئىستاتىستىكا ئىدارىسى 4-ئاينىڭ 16-كۈنى ئېلان قىلغان سانلىق مەلۇماتتا كۆرسىتىلىشىچە، 1-پەسىلدە دۆلىتىمىزنىڭ ئىچكى ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتى بۇلتۇرقى ئوخشاش مەزگىلدىكىدىن %5.0 ئاشقان. «15-بەش يىل»لىق تۇنجى پەسىلدە، ئاساسلىق ماكرولۇق كۆرسەتكۈچلەرنىڭ ئېشىش سۈرئىتى قايتا ئۆرلەپ، يېڭى قۇۋۋەت تېز سۈرئەتتە ئۆسۈپ يېتىلىپ، خەلق ئىگىلىكىدە ياخشى باشلىنىش ئىشقا ئاشۇرۇلغان. بۇنىڭ ئىچىدە، پەن-تېخنىكىدا يېڭىلىق يارىتىشنىڭ يېتەكچىلىك رولى كۈچىيىپ، يېڭى سۈپەتلىك ئىشلەپچىقىرىش كۈچلىرىنىڭ ئۈنۈمى سىجىل نامايان بولغان.

يېڭىلىق يارىتىش تەرەققىياتقا يېتەكچىلىك قىلىدىغان بىرىنچى ھەرىكەتلەندۈرگۈچى كۈچ. «جۇڭگوچە زامانىۋىلاشتۇرۇشتا پەن-تېخنىكىنى زامانىۋىلاشتۇرۇشنى تىرەك قىلىشقا تايىنىش، يۇقىرى سۈپەتلىك تەرەققىياتنى ئىشقا ئاشۇرۇشتا پەن-تېخنىكىدا يېڭىلىق يارىتىشقا تايىنىپ يېڭى قۇۋۋەت يېتىلدۈرۈش كېرەك»، «دۇنياۋى تەسىر كۈچكە ئىگە يېڭىلىق يارىتىش ئېگىزلىكى بەرپا قىلىش كېرەك.» باش شۇجى شى جىنپىڭ پەن-تېخنىكىدا يېڭىلىق يارىتىشنى ھەرۋاقىت قەلبىگە پۈكۈپ كەلدى.

ئۇللۇق، ئالدىنقى قاتاردىكى تەتقىقاتتا يېڭى بۆسۈشنى ئىشقا ئاشۇرۇشتىن ئىستراتېگىيەلىك يۇقىرى تېخنىكا ساھەسىدە يېڭى ھالقىشنى كۈتۈۋېلىشقىچە، يەنە پەن-تېخنىكىدا يېڭىلىق يارىتىش بىلەن كەسىپتە يېڭىلىق يارىتىشنىڭ چوڭقۇر يۇغۇرۇلۇشىغا تۈرتكە بولۇشقىچە، ئىستراتېگىيەلىك پۇرسەت چىڭ تۇتۇلۇپ، باتۇرلۇق بىلەن پەن-تېخنىكىنىڭ يۇقىرى پەللىسىگە ئۆرلەپ، پەن-تېخنىكا كۈچلۈك دۆلىتى قۇرۇلۇشىدا پۇختا قەدەم تاشلاندى.

تيەنۋېن 2-نومۇر «يۇلتۇزلارنى قوغلاش» سەپىرىنى باشلىدى، بېيدوۋنىڭ ئەمەلىي قوللىنىش كۆلىمى ئومۇميۈزلۈك كېڭەيدى، ئاقىل ماشىنا ئادەملەر «تېز سۈرئەتتە تەرەققىي قىلدى»... بۈگۈنكى جۇڭگوغا نەزەر سالساق، پەن-تېخنىكا نەتىجىلىرى تېز بارلىققا كېلىپ، پەن-تېخنىكىدا يېڭىلىق يارىتىش ئېگىزلىكى تېز ئورۇنلاشتۇرۇلۇپ، ئاسمان-زېمىن ئارىسىدا ئىزدىنىش قەدىمى توختاپ قالمىدى.

گۇاڭدۇڭ شېنجېن گۇاڭمىڭ ئىلىم-پەن شەھەرچىسىدە، بىرىكمە بىيو تەتقىقاتىغا دائىر پەن-تېخنىكا ئۇل ئەسلىھەلىرى ھەيۋەت بىلەن قەد كۆتۈردى. بۇ يەرگە ئىلغار ئاپتوماتلاشقان سىستېما ۋە بىرىنچى قاتاردا تۇرىدىغان پەن تەتقىقات ئۈسكۈنىلىرى توپلانغان بولۇپ، كارخانىلارغا ئېچىۋېتىلىپ ھەمبەھرىلىنىدۇ.

2020-يىل 10 ـ ئايدا، باش شۇجى شى جىنپىڭ شېنجېن ئىقتىسادىي ئالاھىدە رايونى قۇرۇلغانلىقىنىڭ 40 يىللىقىنى تەبرىكلەش يىغىنىدا مۇنداق كۆرسەتتى:«يېڭىلىق يارىتىش ئارقىلىق تەرەققىياتقا تۈرتكە بولۇش ئىستراتېگىيەسىنى قەتئىي تەۋرەنمەي يولغا قويۇپ، يېڭى قۇۋۋەت يېتىلدۈرۈپ، يېڭى پوتېنسىيال ئېنېرگىيەنى ئاشۇرۇپ، دۇنياۋى تەسىر كۈچكە ئىگە پەن-تېخنىكا ۋە كەسىپتە يېڭىلىق يارىتىش ئېگىزلىكى بەرپا قىلىش كېرەك.»

بىرىكمە بىيو چوڭ ئەسلىھە سۇپىسى پۈتۈپ ئىشقا كىرىشتۈرۈلگەندىن كېيىن، پەن-تېخنىكا ۋە كەسىپتە يېڭىلىق يارىتىشنى پۇختا تىرەك بىلەن تەمىنلىدى. تەتقىق قىلىپ يارىتىش مۇلازىمىتىدە «چوڭقۇر زاكازلاشتۇرۇش، پۈتۈن جەرياننى ھۆددىگە ئېلىش» يولغا قويۇلدى، تېخنىكىنى كەسىپلەشتۈرۈشتىكى «ئەڭ ئاخىرقى بىر كىلومېتىر» راۋانلاشتۇرۇلۇپ، كەسىپ ئورتاق تېخنىكىسىدىكى بوغما ھالەت بۇزۇپ تاشلاندى.

جۇڭگو پەنلەر ئاكادېمىيەسى شېنجېن ئىلغار تېخنىكا تەتقىقات ئورنى يېتىشتۈرگەن سېنرۇيسى بىيو پەن-تېخنىكا (شېنجېن) چەكلىك شىركىتى يۇقىرى ساپلىقتىكى مۈڭگۈزلۈك لەھەڭ ئېنىنى يۇقىرى ئۈنۈملۈك ئىشلەپچىقىرىش ئۈچۈن، ئەنئەنىۋى ئۇسۇلنى چۆرۈپ تاشلاپ، شېكەر قاتارلىقلارنى خام ماتېرىيال قىلىپ ئېچىتىپ ئىشلەپچىقاردى. ئەنئەنىۋى تەجرىبىخانا ئەندىزىسىدە، نۇر باكتېرىيە تۈپىنى تاللاشقا ئاز دېگەندىمۇ ئۈچ يىل ۋاقىت كېتىدىغان بولۇپ، تەننەرخى يۇقىرى ئىدى.

شىركەتنىڭ قۇرغۇچىسى لو شياۋجوۋ مۇنداق دېدى:«شىركىتىمىز بىرىكمە بىيو چوڭ ئەسلىھە سۇپىسىغا تەتقىق قىلىپ ئېچىش ئېھتىياجىنى ئوتتۇرىغا قويغاندىن كېيىن، ئەسلىھە سۇپىسى ئىچكى قىسمىدا ئىلىم-پەن ۋە قۇرۇلۇش كوللېكتىپى تەشكىللەپ، شىركەتكە ماس كېلىدىغان ئاپتوماتلاشقان تەجرىبە لايىھەسى تۈزۈپ بەردى ھەم ئىجرا قىلىشقا مەسئۇل بولدى.»

بۈگۈنكى كۈندە، سېنرۇيسى شىركىتى يۇقىرى ساپلىقتىكى مۈڭگۈزلۈك لەھەڭ ئېنىنى كۆلەملەشتۈرۈپ ئېچىتىپ ئىشلەپچىقىرىشنى ئىشقا ئاشۇرغان بولۇپ، تەننەرخى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىدى، مەھسۇلاتلىرى بىر قىسىم خەلقئارادىكى ئالدىنقى قاتاردىكى دورا كارخانىلىرىنىڭ تەمىنلەش زەنجىرىگە كىردى.

بىرىكمە بىيو چوڭ ئەسلىھە سۇپىسىنىڭ باش ئالىمى، مىقدارلىق بىرىكمە بىيو مەملىكەتلىك نۇقتىلىق تەجرىبىخانىسىنىڭ مۇدىرى ليۇ چېنلى مۇنداق دېدى:«بىرىكمە بىيو چوڭ ئەسلىھە سۇپىسىغا تايىنىپ، بىيو ياسىمىچىلىققا دائىر تەتقىق قىلىپ يارىتىش مىقدارنى بېكىتكىلى، ئالدىن مۆلچەرلىگىلى، لايىھەلىگىلى بولىدىغان يېپيېڭى ئۆلچەملىك شەكىلگە ئايلاندى.»

بۇلا ئەمەس. گۇاڭمىڭ ئىلىم-پەن شەھەرچىسى ئېچىۋېتىلگەن يېڭىلىق يارىتىش ئېكولوگىيەسى بەرپا قىلىپ، گۇاڭدۇڭ-شياڭگاڭ-ئاۋمېن چوڭ قولتۇق رايونى خەلقئارا پەن-تېخنىكىدا يېڭىلىق يارىتىش مەركىزىنىڭ قۇرۇلۇش سۈرئىتىنى تېزلىتىشكە كۈچ قوشتى. بۇ يەرگە چوڭ ئىلىم-پەن قۇرۇلمىلىرى ۋە يېڭىلىق يارىتىش سۇپىلىرى زىچ تارقالغان بولۇپ، ئۇل ئەسلىھەلەرگە دائىر «قاتتىق ماتېرىياللارنى تۇتاشتۇرۇش»، قائىدە-ئۆلچەملەرگە دائىر «يۇمشاق ماتېرىياللارنى تۇتاشتۇرۇش» سىجىل ئالغا سىلجىتىلىپ، تۈرتكە بولۇشنىڭ يېڭى گۈللىنىۋاتقان كەسىپلەرنىڭ تەرەققىي قىلىشىغا تۈرتكە بولۇندى.

پۈتۈن مەملىكەتكە نەزەر سالساق، يېڭىلىق يارىتىش بايلىقىنىڭ توپلىنىش ۋەزىيىتى شەكىللەندى. پەن-تېخنىكا كۈچلۈك دۆلىتى قۇرۇشنىڭ كۈچلۈك قۇۋۋىتى يېڭى سۈپەتلىك ئىشلەپچىقىرىش كۈچلىرىنىڭ جۇش ئۇرۇپ راۋاجلىنىشىغا تۈرتكە بولدى.

ئالدىنقى قاتارغا نەزەر سالساق، «سۈنئىي قۇياش» تولۇق ئۇلترا ئۆتكۈزگۈچلۈك توكاماك يادرو بىرىكىش رېئاكسىيەسى تەجرىبە قۇرۇلمىسى دۇنيا رېكورتىنى يېڭىلىدى، كىۋانت ھېسابلاش يادرولۇق ئۈسكۈنىلىرى ساھەسىدە مۇھىم ئۆز ئالدىغا بۆسۈش ھاسىل قىلىش ئىشقا ئاشۇرۇلدى، دۇنيا بويىچە سىغىمچانلىقى ئەڭ چوڭ بولغان ئادەتتىن تاشقىرى ئېغىرلىق كۈچى مەركەزدىن قاچما ماشىنىسى رەسمىي ئىشقا كىرىشتۈرۈلدى، دەسلەپكى يېڭىلىق يارىتىشتا تولۇق تەييارلىق كۆرۈلۈپ ئىشلار ياخشى راۋاجلاندى.

ئۆزگىرىشكە نەزەر سالساق، تۆۋەن بوشلۇق ئىقتىسادى مۇھىتىنىڭ بارغانسېرى كېڭىيىشىدىن بىيو ياسىمىچىلىق كەسىپ كۆلىمىنىڭ 1 تىرىليون 100 مىليارد يۈەنگە يېتىشىگىچە بولغان جەرياندا... يېڭى تېخنىكا تەجرىبىخانىدىن ئىشلەپچىقىرىش لىنىيەسىگە تېز يۈزلەندى.

ئىسلاھاتقا نەزەر سالساق، دۆلەتنىڭ مۇھىم پەن-تېخنىكا ۋەزىپىسىنى تەشكىللەش مېخانىزمى يەنىمۇ مۇكەممەللەشتۈرۈلۈپ، تۈرلەرنىڭ ئىخچاملىنىشىدا ئىستراتېگىيەلىك ئېھتىياج يۆنىلىشى تېخىمۇ گەۋدىلەندۈرۈلدى؛ يېڭىلىق يارىتىش ئىقتىدارى، سۈپىتى، ئەمەلىي ئۈنۈمى، تۆھپىسى يۆنىلىش قىلىنغان ئىختىساسلىقلارنى باھالاش سىستېمىسى بەرپا قىلىندى؛ «قابىللار باشلامچى بولۇش»، «بەيگىگە چۈشۈش» قاتارلىق تۈزۈملەر يولغا قويۇلۇپ، ئالىملارنىڭ دادىل ئىزدىنىشىگە مەدەت بېرىلىپ، ياش ئىختىساسلىقلار يۈكنىڭ ئېغىرىنى كۆتۈرۈشكە ئىلھاملاندۇرۇلدى...بىر قاتار تەدبىرلەر يېڭىلىق يارىتىش ھاياتىي كۈچىنى قويۇپ بەردى.

ئېكولوگىيەگە نەزەر سالساق، پۈتۈن جەمئىيەتنىڭ تەتقىق قىلىپ ئېچىش خىراجەت سېلىنمىسىنىڭ سىجىللىقى ％2.8 كە يەتتى، تېخنىكا توختامىنىڭ پۈتۈشۈش سوممىسى ％10.8 ئاشتى، دۆلەتنىڭ يېڭىلىق يارىتىش كۆرسەتكۈچى ئۇنىۋېرسال رەت تەرتىپىدە دۇنيا بويىچە 9-ئورۇندا تۇرۇپ، دۇنيا بويىچە دۆلەت ئىچىدىكى ئۈنۈملۈك كەشپىيات پاتېنتى سانى 5 مىليوندىن ئاشقان تۇنجى دۆلەتكە ئايلاندى... جۇڭگونىڭ يېڭىلىق يارىتىشى چەكسىز يوشۇرۇن كۈچىنى نامايان قىلدى.

«جۇڭگوچە زامانىۋىلاشتۇرۇشنى ئالغا سىلجىتىشتا، پەن-تېخنىكىدا يېڭىلىق يارىتىش پەن-تېخنىكىنىڭ سەپنىڭ ئالدىدا مېڭىشىدىكى مۇقەررەر يول.» يۇقىرى سەۋىيەلىك پەن-تېخنىكىدا ئۆزىگە تايىنىش، ئۆزىنى قۇدرەت تاپتۇرۇشنى ئىشقا ئاشۇرۇشنى تېزلىتىپ، پەن-تېخنىكىدا يېڭىلىق يارىتىش موتورىنى پۈتۈن سۈرئەت بىلەن قوزغىتىش مۇقەررەر ھالدا جۇڭگو ناملىق غايەت زور پاراخوتنىڭ دولقۇن يېرىپ ئالغا ئىلگىرىلىشىگە تۈرتكە بولغۇسى.